Interview met De Liereling: “Iedereen kan digitale geletterdheid toepassen in de klas”

Basisschool de Liereling ontving als eerste Nederlandse school een Digital Schools Award. Voor de school is het een erkenning voor de manier waarop de school digitale geletterdheid structureel een plek geeft in het onderwijs. Maar hoe hebben ze dat aangepakt? In dit interview vertelt leerkracht en ICT-coördinator Linda Vedder dat het succes niet in ingewikkelde technologie of heel veel digitale kennis zit. Het begint met een enthousiaste kartrekker, tijd en een goed plan. En vooral: samen aan de slag gaan.

‘Ga het gewoon doen. Ik weet zeker dat iedereen het kan.’ 

Van losse ICT-lessen naar samen leren 

Toen Vedder zes jaar geleden bij De Liereling kwam werken, gaf een mediacoach al ICT-lessen. Toch bleek het voor leerkrachten soms lastig om digitale middelen daarna zelfstandig in de klas te gebruiken. “Het vraagt voorbereiding en kennis van het materiaal. Daardoor ontstond soms de gedachte: lukt dat wel en wat als we vastlopen?” 

Maar in de tussentijd is er veel veranderd volgens Vedder en hebben ze dit jaar zelfs de Digital Schools Award in ontvangst mogen nemen, een award van Digital Schools Company. De Digital School Award is een Europese erkenning voor scholen die digitale technologie en digitale geletterdheid doordacht en schoolbreed inzetten. Daarbij wordt onder meer gekeken naar visie, leiderschap, professionalisering en de toepassing in de klas.

Bij de Liereling maakte vooral de gezamenlijke aanpak en de professionele samenwerking met het hele team indruk: “Ze doen het echt met z’n allen en kijken samen hoe digitale geletterdheid in de lessen toegepast kan worden. Ook al verschilt de kennis tussen leraren, iedereen wordt betrokken en fouten maken mag. Een directeur die het belang van digitale geletterdheid inziet en enthousiaste kartrekkers die het team meenemen, helpen daarbij enorm”, vertelt Linda Krul (Digital Schools Awards) enthousiast. 

De nieuwe aanpak van de school bestaat onder meer uit: een ICT-circuit, lerarendagen, bewuste omgang met technologie, planning en samenwerking. Zo leren niet alleen de leerlingen, maar ook de leraren. Vedder: “Collega’s zien dat kinderen gewoon gaan proberen. Waar wij soms denken: stel dat het niet lukt, gaan ze opnieuw proberen. Fouten maken mag. Daardoor durven collega’s het materiaal zelf ook sneller te gebruiken.” Die aanpak gebruikt de school ook tijdens studiedagen, waarbij collega’s met nieuw materiaal mogen experimenteren.  

Niet méér schermtijd, maar bewust leren omgaan met technologie 

Voor De Liereling betekent digitale geletterdheid nadrukkelijk niet dat leerlingen de hele dag achter een scherm zitten, volgens Vedder. “Het gaat erom dat leerlingen leren hoe ze er verantwoord, kritisch en veilig mee omgaan.” Daarom praten de leraren met leerlingen over vragen als: wie ben je online? Welke informatie deel je wel en niet? Hoe ga je om met wachtwoorden, WhatsApp, TikTok en Instagram? En hoe weet je of informatie betrouwbaar is? 

Bij kleuters begint dat bijvoorbeeld met de vraag of een afbeelding echt of nep is. In de bovenbouw worden onderwerpen als nepnieuws en betrouwbare bronnen besproken. 

Vedder: “Ik heb hele leuke gesprekken met leerlingen over Wikipedia. Is dit wel of geen betrouwbare informatiebron? Kun je het gebruiken voor je werkstuk? Zo leer je kinderen kritisch kijken naar de informatie die ze tegenkomen.” 

Digitale geletterdheid hoeft niet ingewikkeld te zijn 

Digitale geletterdheid krijgt op De Liereling spelenderwijs vorm, met bijvoorbeeld kralenplanken, kleine robots, een greenscreen en visueel programmeren. Vaak ligt dat dichter bij het bestaande onderwijs dan gedacht. “Heel veel van wat je al doet, heeft raakvlakken met digitale geletterdheid. Denk bij kleuters aan vormen, reeksen, volgorde en de vraag: wat komt eerst en wat daarna? Dat zijn al eerste stappen richting programmeren.” 

Vedder geeft een mooi voorbeeld: “Een kleuter kwam met een robot naar me toe en zei: ‘Juf, hij doet het fout.’ Maar een robot denkt niet zelf. Samen keken we naar de stappen en bleken we er één vergeten. ‘Hé, nu doet hij het wel!’ Zo kun je kinderen van vier al laten nadenken over programmeren en oorzaak en gevolg.” 

Een paarse olifant in een roze bikini 

De leraren van de Liereling introduceren nieuwe technologie ook bewust op een speelse manier. Zo ging Vedder vorig jaar met een klas aan de slag met een AI-chatbot. De kinderen mochten samen bepalen wat er gegenereerd moest worden. Een olifant. Paars. In een roze bikini. Op een step. En met een paraplu in zijn hand. “Ik vertelde steeds wat ik invoerde. Toen het plaatje uiteindelijk verscheen, zaten de kinderen te juichen. Dat is zo leuk om te zien. En het is supersimpel om op deze manier samen te ontdekken wat technologie kan.” De echte leeropbrengst is natuurlijk met elkaar nadenken over welke mogelijkheden, en in een later stadium welke gevolgen, deze technologieën met zich meebrengen. 

Ook het team leert over AI. De mediacoach volgde een training en deelde die kennis vervolgens met collega’s. Daarbij gaat het niet alleen over wat AI kan, maar juist ook over verantwoord gebruik. Een AI-tool kan bijvoorbeeld helpen bij een groepsindeling, maar namen van leerlingen mag je niet invoeren. 

Plan het in, anders gebeurt het niet 

Een belangrijke succesfactor bij De Liereling is volgens Vedder dat digitale geletterdheid niet afhankelijk is van een enthousiast moment tussendoor. ”De digitale weken staan vooraf in de jaarplanning. Collega’s weten wanneer ze plaatsvinden en houden daar tijd voor vrij, wij zetten de materialen klaar. Een goede planning helpt enorm. Anders zijn er altijd wel redenen waardoor het niet uitkomt”, zegt Vedder. 

Ze maken de planning op basis van landelijke weken (zoals de Week van de MediaWijsheid), plannen twee circuits verdeeld over het schooljaar en zetten deze activiteiten vast in de agenda’s van de leerkrachten. “Op studiedagen en bouwsessies staat Digitale Geletterdheid regelmatig op de agenda, zodat we inspiratie hierover kunnen delen met elkaar.” 

Vedder krijgt daarnaast structureel tijd voor haar rol als ICT-coördinator. Elke twee weken heeft ze een dag beschikbaar voor ICT. Die tijd gebruikt ze voor beleid, planning en lesontwikkeling, naast de praktische ICT-vragen binnen de school. “Dat maakt het haalbaar. Digitale geletterdheid is niet iets wat je even tussendoor doet. Het loopt het hele jaar door.” 

Samenwerken maakt meer mogelijk 

Ook op bestuursniveau wordt samengewerkt. De ongeveer vijftien aangesloten scholen kunnen gebruikmaken van een gezamenlijk uitleenpunt met materialen. Scholen reserveren daar bijvoorbeeld VR-brillen, robots en andere digitale leermiddelen. Daardoor hoeft niet iedere school alles zelf aan te schaffen.  

Voor wie dergelijke materialen niet haalbaar zijn, is het nog steeds heel goed mogelijk om digitale geletterdheid te onderwijzen. Sterker nog, je hebt er helemaal geen devices voor nodig. 

Wat andere scholen van De Liereling kunnen meenemen 

De aanpak van De Liereling laat zien dat je niet alles tegelijk hoeft te doen. Zorg voor een enthousiaste kartrekker en geef diegene structureel tijd. Volgens Vedder is het belangrijk om als school eerst in kaart te brengen wat je al doet en daarmee een haalbaar plan te maken. Plan activiteiten vooraf in het schooljaar, zodat digitale geletterdheid niet ondersneeuwt. Laat leerkrachten samen met leerlingen experimenteren en accepteer dat niet alles meteen lukt. En kijk of je materialen, expertise en kosten met andere scholen kunt delen. Of, zoals Linda het samenvat: “Maak een plan en ga het uitvoeren.” 

“Toen we begonnen, dacht ik dat we nog een lange weg te gaan hadden. Maar toen ik opschreef wat we al deden en waarom, bleken we al veel verder dan gedacht.” 

Het belangrijkste? Doe het samen 

De Digital Schools Award ziet Linda vooral als bevestiging. “Toen we begonnen, dacht ik: voordat we bij het eindpunt zijn, dat gaat heel lang duren. Maar toen ik alles wat we al deden op papier zette en kon uitleggen waarom we het deden, bleken we al veel verder te zijn dan ik dacht.” Volgens Vedder is zo’n ontwikkeling daarom voor veel meer scholen haalbaar. 

“Geef een onderwijsprofessional met affiniteit en nieuwsgierigheid de ruimte om kartrekker te zijn. Maak tijd vrij, laat diegene een haalbaar plan maken en betrek het hele team. Ga het vervolgens gewoon doen. Ik weet zeker dat iedereen dit kan.” 

Zelf aan de slag? Bekijk de lesbrief (po)