Digitale geletterdheid in het onderwijs


Digitale technologie en media spelen een belangrijke rol in onze samenleving. Daarom is het niet alleen nodig om geletterd te zijn, maar ook om digitaal geletterd te zijn. Goed onderwijs in digitale geletterdheid is daarbij van groot belang.

Leerlingen moeten leren over digitale technologie en vaardigheden ontwikkelen in het omgaan met die technologie. Alleen dan kunnen ze als actieve, kritische, verantwoordelijke en zelfstandige deelnemers functioneren in onze huidige samenleving.

Wat is digitale geletterdheid?

Digitale geletterdheid is net als geletterdheid een combinatie van kennis en verschillende vaardigheden. Bij digitale geletterdheid gaat het om:

  • kennis verwerven over digitale technologie;
  • omgaan met digitale technologie;
  • kritisch en (zelf)bewust gebruikmaken van de mogelijkheden van digitale technologie;
  • inschatten van kansen en risico’s die het gebruik van digitale technologie met zich meebrengt.

Digitale geletterdheid gaat niet alleen om kennis en vaardigheden, maar ook om een passende houding. Leerlingen moeten kunnen omgaan met complexe situaties die op meerdere manieren uit te leggen zijn. Ze moeten kunnen doorzetten bij problemen en kunnen samenwerken om een gezamenlijk doel te bereiken. Het is van belang dat ze ondernemend zijn en dat ze op zoek gaan naar nieuwe kennis en toepassingsmogelijkheden.

Afbeelding1

SLO gaat uit van vier domeinen bij digitale geletterdheid:

  • Praktische ict-vaardigheden – benutten van de mogelijkheden van digitale technologie en inzicht hebben in de werking van digitale apparaten;
  • Mediawijsheid – kritisch én bewust omgaan met digitale media in een gemedialiseerde samenleving;
  • Digitale informatievaardigheden – systematisch, effectief en efficiënt gebruikmaken van digitale bronnen bij het verzamelen, evalueren, verwerken en delen van digitale informatie;
  • Computational thinking – (her)formuleren van complexe problemen met behulp van denkvaardigheden en strategieën zodat computertechnologie kan bijdragen aan het oplossen.

Wat zijn de conceptkerndoelen voor digitale geletterdheid?

Er zijn 9 conceptkerndoelen geformuleerd die meer duidelijkheid geven over digitale geletterdheid en wat we daar precies onder verstaan. Ook laten de doelen zien hoe je als school invulling kunt geven aan digitale geletterdheid:

Kerndoel 1 - Digitale systemen
De leerling zet digitale systemen functioneel in.

Kerndoel 2 - Digitale media en informatie
De leerling navigeert doelgericht in het digitale media- en informatielandschap voor het verwerven en verwerken van informatie.

Kerndoel 3 - Veiligheid en privacy
De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen.

Kerndoel 4 - Data
De leerling verkent het gebruik van data en dataverwerking.

Kerndoel 5 - Artificiële intelligentie (AI)
De leerling verkent hoe AI-systemen werken (po) en De leerling verkent de mogelijkheden en beperkingen van AI (vo).

Kerndoel 6 - Creëren met digitale technologie
De leerling gebruikt passende strategieën bij het creëren en gebruiken van verschillende typen digitale producten.

Kerndoel 7 - Programmeren
De leerling programmeert een computerprogramma met behulp van computationele denkstrategieën.

Kerndoel 8 - Digitale technologie, jezelf en de ander
De leerling maakt weloverwogen keuzes bij het gebruik van digitale technologie en digitale media.

Kerndoel 9 - Digitale technologie, de samenleving en de wereld
De leerling verkent hoe digitale technologie, digitale media en de samenleving elkaar wederzijds beïnvloeden (po). En: de leerling analyseert hoe digitale technologie, digitale media en de samenleving elkaar wederzijds beïnvloeden en verkent toekomstscenario’s (vo).

Wanneer ben je digitaal geletterd?

Je bent digitaal geletterd wanneer je bewust, verantwoordelijk, kritisch en creatief gebruik kunt maken van digitale technologie, digitale media en andere technologieën. Daarbij moet je je bewust zijn van de razendsnelle ontwikkelingen op dit gebied.

Alleen zo kun je toegang krijgen en houden tot informatie en kun je actief deelnemen aan de samenleving, nu en in de toekomst.

Waarom is digitale geletterdheid maatschappelijk van belang?

Technologie wordt steeds belangrijker in ons leven en werk. Zo is de manier waarop we met elkaar communiceren door het gebruik van ict veel sneller en intensiever dan vroeger. De gevestigde media hebben minder invloed gekregen, omdat informatie overal online te vinden is en iedereen zelf producent van informatie kan zijn. Veel nieuwe technologie is aanleiding voor juridische- en privacyvraagstukken.

De ontwikkeling van ict gaat in hoog tempo verder. In het bedrijfsleven zijn bedrijfstakken ingrijpend veranderd door het gebruik van ict. Robotisering, de ontwikkeling van artificiële intelligentie (AI) en nano-computers luiden een volgende fase van ontwikkeling in. Die gaat nog meer invloed hebben op ons alledaagse leven, ons werk, de economie en de samenleving.

Uitdaging voor het onderwijs

Veel mensen bezitten onvoldoende kennis en vaardigheden om kritisch gebruik te kunnen maken van digitale technologie. Vaak denken we dat jongeren wél digitaal vaardig zijn. Maar dat is niet altijd zo. Jongeren zijn vaardig in het bedienen van apparaten als tablets en smartphones, maar zijn zich vaak niet bewust van de werking, mogelijkheden, beperkingen en risico's van de technologie erachter.

Met goed onderwijs in digitale geletterdheid kunnen we voorkomen dat leerlingen digitaal laaggeletterd blijven of zelfs als digitaal analfabeet (digibeet) van school komen. Daarnaast kan onderwijs in digitale geletterdheid leerlingen kennis laten maken met de wereld van informatietechnologie en hun belangstelling daarvoor wekken. Dat kan bijdragen aan het terugdringen van het (groeiend) tekort aan ict'ers in het onderwijs en het bedrijfsleven.

Werken aan de digitale geletterdheid van leerlingen betekent een flinke uitdaging voor het onderwijs. Het vraagt om een weloverwogen visie: hoe besteed je aandacht aan digitale geletterdheid? Hoe implementeer je het? En hoe zorg je voor professionalisering van leraren en schoolleiders?

Het Expertisepunt digitale geletterdheid wil bij deze uitdagingen helpen door te verbinden, te inspireren en te informeren.